Waarom zou iemand met een eigen donor kiezen voor het wisselsysteem? Voor jou als donor is de motivatie vaak 'exclusief': je doet het voor dié acceptor, niet zelden een zus, een direct familielid of een goede vriendin. Voor de wensouders kan de loyauteit meespelen: ze hebben jou als donor gevraagd omdat ze je vertrouwen, een (familie-)band met je hebben, op je lijken, of een (al dan niet genetische) historiek met je delen.
Toch loont het voor beide partijen de moeite om de voor- en de nadelen tegen elkaar af te wegen.
Qua behandeling
Qua anonimiteit
Qua wachtlijst
Het grote voordeel van wisseldonatie ligt medisch gezien in de twee pogingen met vers materiaal, wat de kans op succes evenredig vergroot. Jij als donor ondergaat slechts één stimulatiebehandeling en toch krijgt ‘jouw’ ontvangende paar op termijn twee donaties (zij het van andere donoren), tenminste als je meer dan vijf eicellen hebt geproduceerd. Je helpt dus niet alleen mogelijk twee (anonieme) acceptoren, je vergroot ook de slaagkans bij je eigen acceptor.
En zelfs als jouw stimulatiekuur slechts voldoende eicellen oplevert voor één acceptor, heb je met één behandeling twee vrouwen geholpen: de acceptor die jou heeft aangebracht (en materiaal van een andere donor krijgt) en de anonieme acceptor aan wie jij doneert.
Natuurlijk kunnen overtallige embryo’s worden ingevroren en bewaard voor een latere
terugplaatsing. Dus als je veel eicellen hebt geproduceerd waaruit veel embryo’s
zijn ontstaan, kan jouw acceptor voor een eventuele volgende poging ook een beroep doen op
de ingevroren embryo’s. Niettemin blijkt onomstotelijk uit de praktijk dat de kans
op zwangerschap bij terugplaatsing van verse embryo’s dubbel zo groot is dan wanneer
gedooide embryo’s worden gebruikt.
Verder is er het argument van de anonimiteit. Gekende donatie is per definitie niet anoniem, wisseldonatie is dat per definitie wel. Zoals gezegd gaat de voorkeur van zowel de wetgever als van het CRG naar het tweede. Waarom eigenlijk?
Anonimiteit is een goede methode om zowel de donor als de acceptor te beschermen tegen teleurstellingen, conflicten, tegengestelde belangen. Hoe goed de onderlinge relatie vandaag ook is, het valt niet te voorspellen hoe ze over vijf of tien jaar zal zijn. Zeker als er iets misgaat met de zwangerschap, of als het kind een erfelijke aandoening blijkt te hebben, is de kans groot dat de relatie tussen donor en ontvangers vertroebeld raakt door de schuldvraag.
Maar zelfs als alles prima verloopt zijn conflicten niet a priori uitgesloten. Zo kan er een meningsverschil ontstaan over de openheid tegenover het kind wat betreft zijn of haar herkomst. Of verwacht het ontvangende paar impliciet dat jij als donor emotioneel betrokken blijft, terwijl dat voor jou helemaal geen evidentie is. Of wil jij graag betrokken worden bij de zwangerschap en geboorte, maar ligt dat voor het ontvangende paar moeilijk.
Door de donatie anoniem te houden, kunnen al deze potentiële psychologische complicaties worden vermeden. Er wordt een duidelijke grens getrokken tussen de levenssituatie (in casu het gezin) van de donor en die van de wensouders; de verhoudingen zijn van bij het begin duidelijk.
Tegen één voordeel van gekende donatie valt weinig in te brengen: er is geen wachtlijst. Zodra jij je als donor bereid hebt verklaard en op basis van de vooronderzoeken geschikt bent bevonden, kan de behandeling beginnen. Ook kan de synchronisatie van jullie beider behandeling vlot georganiseerd worden, omdat rechtstreekse afspraken mogelijk zijn.
Voor wisseldonatie bestaat wel een wachtlijst, die varieert afhankelijk van het aanbod. Minimum moet er op een wachttijd van zes maand tot één jaar gerekend worden. Als de wensouders al een hele tijd naar een kind verlangen, kan dat een hoge drempel zijn. En voor jou als donor is het wellicht geen evidentie om je motivatie al die tijd warm te houden.
Anderzijds moeten we de 'wachtrekening' goed maken: door het feit dat het ontvangende paar bij wisseldonatie recht krijgt op twee pogingen met vers materiaal, is hun kans op zwangerschap op termijn groter dan als ze zouden kiezen voor gekende donatie. En dat kan misschien ook jouw motivatie versterken. Het feit dat je met één behandeling mogelijk twee vrouwen helpt én de kansen van je ‘eigen’ wensouders vergroot, maakt het wachten misschien de moeite waard.
